Naar aanleiding van ons interview met de gemeente Amsterdam spraken we met Robert Dijckmeester, om zijn vernieuwende ideeën rondom maatschappelijk programmeren van plinten. 

Wat is de gemengde stad?

Dat is eigenlijk het enige thema, altijd al geweest.

GESPREK: 7

DATUM:    28 november 2019

MET WIE:  Robert Dijckmeester

ROL:          (voormalig) kwartiermaker Gemeente Amsterdam

Als we Robert Dijckmeester spreken is het één week voordat hij met pensioen gaat. Zijn veertigjarige carrière als Amsterdamse ambtenaar bestrijkt het hele werkveld en de hele stad: van de stadsvernieuwing in de Kinkerbuurt, via de Zuidas naar Zuidoost. We kwamen bij hem uit vanwege zijn vernieuwende ideeën over het maatschappelijk programmeren van de plint, aangedragen door de projectgroep van Amstel III. Hij geeft een kleurrijke terugblik, of zoals hij het zelf noemt, preek over zijn ervaringen. ‘Wat is de gemengde stad? Dat is eigenlijk het enige thema, altijd al geweest.’

Op de Zuidas is menging vanaf het begin het uitgangspunt geweest. Is het daar wel gelukt?

Het is er allemaal, van universiteit tot appartement, van congrescentrum tot kantoor, maar de hemel sta je bij. Op de Zuidas is alles dicht in het weekend, tot de Albert Heijn To Go in het station aan toe. Daar ga je met je mooie idealen van de gemengde stad. Ik zag een moeder met kind op de rand van een plantenbak zitten. Waar moeten die naartoe hier? Nu, na twintig jaar, beginnen de plinten ergens op te lijken. We hadden bedacht dat we de chique winkels uit de PC Hooftstraat naar de Zuidas zouden trekken. Daar waren die plinten op ontworpen, vijf meter hoog en grote units. Zelfs de verbinding met het Gelderlandplein hebben we expres slecht gemaakt om hier een eigen winkelhart te kunnen maken. Maar die winkels kwamen er niet, wel honderd aanvragen voor koffietentjes. Maar die plinten konden we niet opdelen, dus uit armoede hebben we toen maar een paar containers op het Zuidplein gezet. Die staan er nog steeds. Die plinten, dat is een soort stedenbouwkundige ziekte.

FUNCTIEMENGING BEGINT MET HET BOUWEN VAN EEN COMMUNITY

Was functiemenging in de tijd van de stadsvernieuwing een opgave?

In de stadsvernieuwing bestond er een romantisch idee over werken in de buurt. Kleinschalig en in harmonie met het wonen. In werkelijkheid was het vies, stonk het en was er overlast. Bedrijven rommelden aan en combineerden van alles. Eigenlijk een beetje zoals nu gebeurt in Zuidoost in de parkeergarages. Wij dachten dat we als projectgroep goed bezig waren door bedrijven bij elkaar te zetten in bedrijfsverzamelgebouwen, maar alleen de succesvolle bedrijven konden dat betalen. De rest ging ten onder. In de Kinkerbuurt Noord konden we weinig doen door versnipperd eigendom. Daar is die mix behouden en dat doet de buurt nog steeds goed.

foto Goudsbloemstraat: Stadsarchief Amsterdam

In de stadsvernieuwing bestond er een romantisch idee over werken in de buurt. Kleinschalig en in harmonie met het wonen. In werkelijkheid was het vies, stonk het en was er overlast.

foto Zuidplein Amsterdam: Tess Broekmans

Op de Zuidas is alles dicht in het weekend, tot de Albert Heijn To Go in het station aan toe. Daar ga je met je mooie idealen van de gemengde stad.

En toen naar Zuidoost waar functiescheiding juist het adagium was…

Het werkgebied aan de westkant van het spoor was de melkkoe van de stad. Daar is op alles bezuinigd, tot aan de stoeptegels bij de bushalte aan toe. Het probleem is dat we daar geen straten hebben gemaakt. Daar moeten we nu de prijs voor betalen. Aan de Arena boulevard zitten alle grote uitgaansplekken naast elkaar, maar er is honderd meter lang geen voordeur te bekennen. Dit bemoeilijkt het realiseren van een aantrekkelijk woon-werkgebied. Er is geen levendigheid, op een aantal momenten na dan, tijdens een groot evenement. Gebruik daarom leegstaande kantoren in de tussentijd, die zijn superflexibel, en geschikt voor betaalbaar maatschappelijk- en werkprogramma en wonen. Dit draagt bij aan een levendig gebied.

 

Er is hier veel behoefte aan ongeprogrammeerde ruimte waar de lokale gemeenschap van kan profiteren. Als lege kantoren daarvoor mogen worden gebruikt is het zo vol. De gemeenschap in Zuidoost is heel hecht. Mensen kijken naar elkaar om en zorgen voor elkaar. We vragen daarom nu ook aan vastgoedeigenaren: wat ga jij doen voor de buurt? Toen de projectmanager dat aan ING vroeg belden ze meteen met burgemeester Van der Laan. Die zei: wen er maar aan, dit is wat we willen als stad. Nu huisvesten ze startups uit Zuidoost. Werken is te veel losgezongen van de maatschappij. Ik woon zelf in Zaandijk, daar zijn de bedrijven nog echt deel van de community. Bedrijven betalen daar voor het lokale Sinterklaasfeest.

foto Amsterdam Zuidoost: Josje-Marie Vrolijk

Gebruik leegstaande kantoren in de tussentijd voor (maatschappelijk) programma.

Dit draagt bij aan een levendig gebied.

Een sterke community als basis voor een aantrekkelijk woon-werkgebied dus. Hoe krijg je bedrijven mee in die noodzaak om te bouwen aan de community?

Bij transformatie kunnen we eisen stellen, en een belangrijke eis is: 15% van je vastgoed stel je beschikbaar voor een maatschappelijke huur. Een plint heeft geen zin als die geen verbinding maakt. Met een lage huur is dat veel kansrijker, geef mensen een kans daadwerkelijk aan community te bouwen. En voor bedrijven zit er ook iets in: waarmee kun je je onderscheiden als bedrijf? Je doet iets wat anderen niet doen. En de tijd zorgt ervoor dat er altijd ruimte is. Er staan nu kantoren leeg, die worden vervangen voor nieuwbouw met 15% maatschappelijk programma. Tegen de tijd dat we klaar zijn begint het hele feest weer overnieuw, want dan zijn we dertig jaar verder en is de nieuwbouw van nu weer verouderd. Leve het verouderde kantoorgebouw!

Leve het verouderde kantoorgebouw!

Een plint heeft geen zin als die geen verbinding maakt. Met een lage huur is dat veel kansrijker, geef mensen een kans daadwerkelijk aan community te bouwen.

Binnenkort volgt een interview met Joris Quaedflieg, over sociale werk corporaties, woonpioniers in een vijandige werkomgeving, en 24-uurs veiligheid.

Ga naar alle andere interviews